Piernik staropolski dojrzewający – tradycyjny przepis z powidłami

0
★ ★ ★ ★ ★
(0 ocen)

Oceń ten przepis:

★ ★ ★ ★ ★

Piernik staropolski to trzy cienkie blaty ciasta miodowo-korzennego przełożone powidłami śliwkowymi i oblane czekoladą. Ciasto zarabia się 4–6 tygodni przed świętami i odstawia do dojrzewania w chłodne miejsce. Blaty piecze się 1–2 tygodnie przed Wigilią, a po przełożeniu piernik musi jeszcze poleżeć, żeby zmiękł. Na Boże Narodzenie najlepiej zarobić ciasto między końcem października a połową listopada.

Poniżej znajdziesz harmonogram, dokładne proporcje, przepis krok po kroku i odpowiedzi na najczęstsze pytania: co zrobić, gdy blaty wyjdą twarde, i czy ciasto może dojrzewać w lodówce.

Harmonogram: kiedy zarobić ciasto i kiedy piec

EtapKiedy (na Wigilię 24 grudnia)Ile pracy
Zarobienie ciastakoniec października – połowa listopadaok. 1 godz.
Dojrzewanie ciasta4–6 tygodni w chłodnym miejscubez pracy
Pieczenie blatów i przełożenie powidłami8–14 grudniaok. 1,5 godz.
Leżakowanie gotowego piernika1–2 tygodnie, minimum 2–3 dnibez pracy
Polewa czekoladowa1–2 dni przed podaniem20 min

Jeśli zaczynasz później, nic straconego: ciasto dojrzewające tydzień czy dwa też da dobry piernik, tylko mniej aromatyczny. Najważniejsze jest leżakowanie już po przełożeniu powidłami – to wtedy twarde blaty miękną.

Składniki

Na ciasto (3 blaty ok. 25 × 35 cm, ok. 30 kawałków):

  • 500 g miodu (najlepiej wielokwiatowego lub gryczanego)
  • 250 g masła
  • 250 g cukru (ok. 1 i 1/4 szklanki)
  • 1 kg mąki pszennej typ 450–550
  • 4 duże jajka
  • 3 łyżeczki sody oczyszczonej
  • 125 ml mleka (1/2 szklanki)
  • 1/2 łyżeczki soli
  • 80 g przyprawy do piernika (2 opakowania po 40 g)

Do przełożenia i polewy:

  • ok. 900 g gęstych powideł śliwkowych (2 słoiki)
  • opcjonalnie 50 ml rumu lub nalewki wiśniowej
  • 200 g gorzkiej czekolady (min. 60–70% kakao)
  • 100 g masła
  • do dekoracji: połówki orzechów włoskich, płatki migdałów lub kandyzowana skórka pomarańczowa

Przyprawę do piernika możesz zrobić samodzielnie: na ok. 40 g wymieszaj 4 łyżki cynamonu, 1 łyżkę mielonych goździków, 1 łyżkę imbiru, po 1 łyżeczce gałki muszkatołowej, kardamonu i ziela angielskiego oraz 1/2 łyżeczki pieprzu. Na ten przepis potrzebujesz podwójnej porcji. Gęste powidła zrobisz według przepisu na domowe powidła śliwkowe.

Przepis krok po kroku

Etap 1: ciasto (4–6 tygodni przed świętami)

  1. W garnku z grubym dnem podgrzej miód, masło i cukier na małym ogniu, mieszając, aż cukier się rozpuści. Nie doprowadzaj do wrzenia. Odstaw do całkowitego wystudzenia – gorąca masa zaparzy mąkę i zetnie jajka.
  2. W dużej misce wymieszaj przesianą mąkę z przyprawą do piernika i solą.
  3. Sodę rozpuść w mleku – zacznie się pienić.
  4. Do wystudzonej masy miodowej dodaj jajka i wymieszaj rózgą. Wsypuj partiami mąkę z przyprawami, a na koniec wlej mleko z sodą. Wyrabiaj mikserem z hakami, a potem ręką lub drewnianą łyżką, aż ciasto będzie jednolite. Będzie klejące i dość miękkie – stężeje podczas dojrzewania.
  5. Przełóż ciasto do kamionkowego, szklanego lub emaliowanego naczynia, przykryj lnianą ściereczką albo pokrywką z małą szczeliną i odstaw w chłodne miejsce (piwnica, spiżarnia, dolna półka lodówki) na 4–6 tygodni.

Etap 2: pieczenie blatów (1–2 tygodnie przed Wigilią)

  1. Wyjmij ciasto z lodówki 2–3 godziny wcześniej. Będzie twarde i ciemniejsze niż po zarobieniu – tak ma być. Zagnieć je krótko, żeby było plastyczne.
  2. Podziel ciasto na 3 równe części. Każdą rozwałkuj na papierze do pieczenia na prostokąt ok. 25 × 35 cm i grubości ok. 7 mm, podsypując mąką.
  3. Piecz każdy blat osobno w 180°C (góra-dół) lub 170°C (termoobieg) przez 15–20 minut, aż będzie sprężysty i zbrązowieje. Nie przesusz – blaty i tak są twarde po wystudzeniu.
  4. Gdy blaty jeszcze są ciepłe, wyrównaj brzegi nożem – później trudno będzie je przyciąć.

Etap 3: przełożenie powidłami i leżakowanie

  1. Powidła lekko podgrzej, żeby łatwo się rozsmarowywały. Możesz dodać do nich rum lub nalewkę.
  2. Na pierwszy blat nałóż połowę powideł, przykryj drugim blatem, nałóż resztę powideł i przykryj trzecim blatem.
  3. Zawiń piernik w papier do pieczenia i folię, obciąż deską lub książkami i odstaw w chłodne miejsce na 1–2 tygodnie (minimum 2–3 dni). Blaty wchłoną wilgoć z powideł i zmiękną.
  4. Na 1–2 dni przed podaniem rozpuść w kąpieli wodnej czekoladę z masłem i oblej piernik. Przed zastygnięciem polewy udekoruj go orzechami lub skórką pomarańczową.

Krój piernik ostrym nożem zanurzanym w gorącej wodzie na wąskie prostokąty – jest sycący, więc małe kawałki wystarczą.

Najczęstsze problemy

  • Blaty są twarde jak deska – to normalne zaraz po upieczeniu. Zmiękną po kilku dniach z powidłami. Jeśli po tygodniu nadal są twarde, następnym razem piecz krócej i dodaj więcej powideł.
  • Ciasto po dojrzewaniu jest bardzo twarde – ogrzej je w temperaturze pokojowej i krótko wyrób. Nie dosypuj mąki.
  • Ciasto pachnie lekko kwaśno – miód i mąka delikatnie fermentują, to część dojrzewania. Jeśli na powierzchni pojawi się pleśń, ciasto trzeba wyrzucić.
  • Piernik się kruszy przy krojeniu – leżał za krótko po przełożeniu albo powidła były zbyt suche.

Przechowywanie

Gotowy piernik owinięty w papier i folię przechowuj w chłodnym miejscu do 4 tygodni – z każdym tygodniem jest smaczniejszy. Surowe ciasto i upieczone blaty możesz też zamrozić do 3 miesięcy, a gotowy piernik z polewą – do 2 miesięcy.

Szukasz szybszego ciasta na te same smaki? Zobacz piernik z Thermomixa, który jest gotowy do jedzenia od razu, albo korzenny piernik bez glutenu. Kiedy piec pierniczki i jak je zmiękczyć, przeczytasz w poradniku kiedy piec pierniczki na święta.

Najczęstsze pytania

Ile wcześniej zrobić ciasto na piernik staropolski?

Najlepiej 4–6 tygodni przed pieczeniem, czyli na Boże Narodzenie między końcem października a połową listopada. Krótsze dojrzewanie też się uda, ale piernik będzie mniej aromatyczny.

Czy ciasto na piernik może dojrzewać w lodówce?

Tak. Dolna półka lodówki to dobre miejsce, jeśli nie masz chłodnej piwnicy. Przykryj naczynie tak, żeby ciasto nie wysychało ani nie łapało zapachów.

Kiedy upiec piernik staropolski przed Wigilią?

Blaty upiecz i przełóż powidłami 1–2 tygodnie przed Wigilią. Piernik potrzebuje minimum 2–3 dni leżakowania, żeby zmiękł. Polewę zrób dzień lub dwa przed podaniem.

Dlaczego piernik staropolski jest twardy?

Upieczone blaty zawsze są twarde. Miękną dopiero po przełożeniu powidłami i kilku dniach leżakowania pod obciążeniem. Jeśli piernik nadal jest twardy, był za krótko lub zbyt długo pieczony albo dostał za mało powideł.

Czym przełożyć piernik staropolski oprócz powideł?

Tradycyjnie powidłami śliwkowymi, ale możesz użyć kwaśnego dżemu z czarnej porzeczki lub wiśni, masy z suszonych śliwek albo kremu z masy kajmakowej na jedną z warstw.

Zapisz się do newslettera

Otrzymuj najnowsze przepisy, porady kulinarne i inspiracje prosto na swoją skrzynkę email.

Zapisz się do newslettera

Otrzymuj najnowsze przepisy, porady kulinarne i inspiracje prosto na swoją skrzynkę email.

Proszę czekać

Dziękujemy za zapisanie się.