Focaccia to jeden z najstarszych i najbardziej ikonicznych wypieków kuchni włoskiej, którego korzenie sięgają czasów starożytnych Etrusków. Choć dziś kojarzymy ją głównie z Ligurią i słynną Focaccia di Recco lub klasyczną wersją z Genui, ten płaski chleb ewoluował przez stulecia, stając się podstawą diety wielu pokoleń. Tradycja mówi, że nazwa pochodzi od łacińskiego focus, co oznacza palenisko, na którym pierwotnie pieczono ciasto bezpośrednio w żarze. To nie tylko jedzenie, ale symbol gościnności i prostoty, który przetrwał próbę czasu w niemal niezmienionej formie, trafiając na stoły całego świata.
Włoskie rodziny mają swoje unikalne receptury przekazywane z pokolenia na pokolenie, często różniące się grubością ciasta czy rodzajem lokalnych dodatków. W Ligurii focaccia jest często jedzona na śniadanie, maczana w kawie lub podawana jako słona przekąska do kieliszka wytrawnego białego wina w samo południe. Ciekawostką jest fakt, że piekarze często celowo tworzą głębokie dołeczki palcami, aby zatrzymać w nich jak najwięcej wysokiej jakości oliwy z oliwek oraz grubej soli morskiej, co tworzy charakterystyczną, wilgotną strukturę i intensywny smak, którego nie da się pomylić z niczym innym.
Przygotowanie rzemieślniczej focacci w domu to proces niemal medytacyjny, który pozwala poczuć autentyczny klimat śródziemnomorskiej kuchni w własnym zaciszu. Warto ją upiec samodzielnie, ponieważ domowe pieczywo bez sztucznych ulepszaczy oferuje nieporównywalny aromat i chrupiącą skórkę, której nie znajdziemy w sklepowych produktach. Dodatek czarnych i zielonych oliwek nadaje jej elegancji, czyniąc ją idealnym dodatkiem do deski serów, rzemieślniczych wędlin lub po prostu głównym bohaterem kolacji przy świecach, który zachwyci każdego miłośnika dobrego jedzenia swoją prostotą.
Składniki
- 500g mąki pszennej typ 00
- 375ml letniej wody (ok. 38°C)
- 7g drożdży suchych
- 10g soli morskiej drobnoziarnistej
- 50ml oliwy z oliwek extra virgin
- 100g oliwek czarnych i zielonych drylowanych
- 5g soli morskiej gruboziarnistej do posypania
Przygotowanie
- Krok 1 – W dużej ceramicznej misce przesiej 500g mąki pszennej typu 00, która zapewni ciastu odpowiednią elastyczność, a następnie dodaj 7g suchych drożdży oraz 10g drobnej soli morskiej. Stopniowo wlewaj 375ml letniej wody o temperaturze około 35-40 stopni Celsjusza, co pozwoli drożdżom na szybką aktywację bez ryzyka ich sparzenia zbyt wysoką temperaturą. Użyj drewnianej łyżki lub dłoni, aby dokładnie połączyć wszystkie składniki w jedną kleistą i jednolitą masę, upewniając się, że na dnie miski nie pozostały żadne suche grudki mąki ani pęcherzyki powietrza.
- Krok 2 – Przełóż ciasto na stolnicę lekko oprószoną mąką i rozpocznij proces intensywnego wyrabiania, który powinien trwać co najmniej 10 do 12 minut, aby skutecznie rozwinąć siatkę glutenu w strukturze. Zauważysz, że ciasto zmienia się z rwanej i grudkowatej masy w gładką, elastyczną i lśniącą kulę; jeśli nadal mocno klei się do rąk, natłuść je oliwą zamiast dosypywać kolejną porcję mąki. Umieść wyrobione ciasto w natłuszczonej misce, przykryj szczelnie czystą lnianą ściereczką i odstaw w ciepłe miejsce na około 90 minut, aż podwoi swoją objętość.
- Krok 3 – Przygotuj formę do pieczenia o wymiarach około 25×35 cm, wylewając na jej dno około 20 ml wysokiej jakości oliwy z oliwek, co zapobiegnie przywieraniu i nada dolnej części chleba pożądanej chrupkości. Delikatnie przełóż wyrośnięte ciasto bezpośrednio do formy, starając się nie odgazować go zbyt gwałtownie, a następnie opuszkami palców rozciągnij je ostrożnie w stronę wszystkich rogów blaszki. Jeśli ciasto stawia opór i wraca do poprzedniego kształtu, przykryj je i odstaw na 10 minut, aby gluten odpoczął, po czym dokończ proces rozciągania go na całą powierzchnię.
- Krok 4 – Przykryj formę z ciastem ponownie i pozostaw do drugiego wyrastania na około 45 minut w temperaturze pokojowej, obserwując jak na powierzchni tworzą się piękne, naturalne pęcherzyki powietrza świadczące o pracy drożdży. Po tym czasie, za pomocą palców wskazujących, wykonaj w cieście charakterystyczne, głębokie dołeczki, wciskając je niemal do samego dna formy, co jest absolutnie kluczowe dla końcowej tekstury rzemieślniczej focacci. Rób to zdecydowanym ruchem, dbając o to, aby nie przebić wszystkich bąbelków powietrza zgromadzonych wewnątrz.
- Krok 5 – W przygotowane wcześniej zagłębienia powciskaj równomiernie 100g przekrojonych na pół lub całych oliwek, naprzemiennie mieszając odmiany zielone i czarne dla uzyskania lepszego kontrastu wizualnego oraz wielowymiarowego smaku. Całość obficie skrop pozostałą oliwą z oliwek, pozwalając jej swobodnie wpłynąć do wykonanych dołeczków, co stworzy niesamowicie aromatyczne i wilgotne kieszonki wewnątrz upieczonego już pieczywa. Na koniec posyp wierzch gruboziarnistą solą morską, która podczas pieczenia pięknie podkreśli smak ciasta i doda mu profesjonalnego charakteru.
- Krok 6 – Rozgrzej piekarnik do temperatury 220 stopni Celsjusza w trybie góra-dół i umieść formę na środkowym poziomie, piekąc focaccię przez około 20 do 25 minut aż do uzyskania głębokiego, ciemnozłotego koloru na całej powierzchni. Obserwuj boki ciasta – powinny zacząć lekko odstawać od brzegów formy i stać się bardzo chrupiące, a zapach świeżego pieczywa powinien wypełnić całą kuchnię. Po upieczeniu wyjmij blachę z piekarnika i pozwól chlebowi odpocząć przez 10 minut na metalowej kratce, co zapobiegnie zaparowaniu spodu i utrzyma jego chrupkość.
Porady
Jeśli chcesz poeksperymentować z regionalnymi wariantami, możesz zastąpić oliwki suszonymi pomidorami, gałązkami świeżego rozmarynu lub plasterkami czerwonej cebuli, co jest popularne w południowych Włoszech. Dla uzyskania bardziej puszystej struktury, niektórzy piekarze dodają do ciasta ugotowanego i przeciśniętego przez praskę ziemniaka, co sprawia, że focaccia zachowuje świeżość na znacznie dłużej. Jeśli jesteś osobą początkującą, pamiętaj, że ciasto na focaccię powinno być dość luźne i bardzo klejące – nie dosypuj pod żadnym pozorem zbyt dużej ilości mąki, ponieważ to właśnie wysokie nawodnienie gwarantuje te piękne, duże bąble powietrza w środku oraz lekkość po upieczeniu.
Focaccia najlepiej smakuje w dniu pieczenia, jeszcze lekko ciepła, podawana z dodatkiem najlepszej jakości oliwy extra virgin lub kropli gęstego octu balsamicznego. Jeśli jednak coś zostanie, przechowuj ją w szczelnym pojemniku lub owiniętą w folię spożywczą, aby nie wyschła na powietrzu. Aby przywrócić jej idealną chrupkość następnego dnia, wystarczy włożyć ją na 5 minut do piekarnika nagrzanego do 180 stopni Celsjusza lub podgrzać na suchej patelni pod przykryciem na małym ogniu. Możesz ją również przekroić wzdłuż i wykorzystać jako bazę do rzemieślniczych kanapek z prosciutto, rukolą i mozzarellą, co stanowi doskonały pomysł na wykwintny lunch do pracy lub na letni piknik w ogrodzie.




